معرفی کتاب در انتظار گودو

کتاب در انتظار گودو، یکی از آثار مشهور ادبی جهان نوشته‌ی ساموئل بکت است. در این نمایشنامه به وضوح می‌توان آوارگی نسل بشر امروز را دید. یک تراژدی کمدی بی‌نظیر که در دو پرده نوشته شده است.

همینطور می‌توان این نمایشنامه را از اولین و ابزوردترین نمایشنامه‌های موجود دانست که تحت عنوان سبک تئاتر آبزورد – absurd – به نمایش درآمد. پوچی این نمایش علاوه بر اینکه در تک تک دیالوگ‌های بی‌معنای دو شخصی که به طرزی مضحک به دنبال معنای زندگی‌اند مشهود است؛ از انتطارِ بی‌جا و بی‌معنی آن‌ها سرچشمه می‌گیرد. انتظار برای گودو، کسی که هیچ وقت نمی‌آید!

از زمان انتشار آن در سال ۱۹۵۹ به یکی از مهم‌ترین آثار قرن بیستم بدل شده است، و تصویر مرکزی آن (دو ولگرد که در جاده‌ی بیرون شهر منتظر آمدن گودو هستند) یکی از مشهورترین تصاویر صحنه مدرن محسوب می‌شود. در انتظار گودو نمایشنامه‌ی بسیار ساده‌ای است: کنش آن در مکان ماوقعی اتفاق می‌افتد که تقریبا به هیچ‌جا شبیه نیست. توضیح صحنه‌ی محل کنش بسیار ساده است: جاده‌ی بیرون شهر، یک درخت، غروب. در این مکان لخت دو ولگرد، ولادیمیر و استراگون، که در انتظار گودو هستند، شروع به وقت‌گذرانی می‌کنند: آنها در هر پرده با پوتزو، یک مالک زمین، و خدمتکارش، لاکی، مواجه می‌شوند؛ و در پایان هر پرده، پسر که حامل پیامی از جانب گودوست، به آنها می‌گوید که قطعاً فردا با او ملاقات خواهند کرد. ولادیمیر و استراگون تصمیم می‌گیرندبروند، اما حرکت نمی‌کنند.

دو انسان به نام‌های ولادیمیر و استراگون در مکانی نامعلوم زیر یک تک درخت خشک در زمان زوال خورشید، انتظار گودو را می‌کشند. آن‌ها از گودو کمکی ساده خواسته‌اند، شاید برای رهایی از فلاکت، شاید برای رهایی از مرگ، خواسته آن‌ها نامعلوم است و ما فقط می‌دانیم که آن‌ها در انتظار گودو برای کمک هستند. اما گویی گودو به آن‌ها گفته می‌رود فکرهایش را می‌کند و تصمیمش را می‌گیرد. شاید بیاید. حال آن‌ها هر روز در همان مکانی که با گودو وعده داده‌اند حاضر می‌شوند، به امید اینکه گودویی از راه برسد.

در جایی از کتاب گفته می‌شود «اگر گودو نیامد چی؟ ما دیروز، امروز و فردا و فرداها را منتظریم. اما آیا واقعا حق ِما این است؟ آیا ما خودمان اختیاری از خود نداریم تا از این فلاکت رها شویم؟» و حقیقت هم چیزی جز این نیست. آن‌ها به راستی مهره‌هایی بی‌اراده‌اند که تمام حق و اختیاراتشان در مشت‌های گره کرده گودو و در صدای قدم‌های او به سمتِ این ناکجاآباد خلاصه شده است. حقیقتا تا ته دنیا می‌شود با فکر به این موقعیتی که بکت آفریده، هم خندید و هم گریه کرد!

ولادیمیر: (با لحن موعظه‌گر) هرکس باید بار درد خودش را به دوش بکشد. (آه می کشد.) تا بمیرد. (بعدِ یک لحظه تامل.) و از یادها برود.

در این نمایشنامه فقط ولادیمیر و استراگون تا انتها حضور دارند، به جز یک صحنه که در آن دو رهگذر از صحنه عبور می‌کنند به‌قدر درنگی کوتاه از یکنواختیِ زندگی آن دو می‌کاهند و ما شاهد گفتگویی بین آن‌ها هستیم.

این دو شخص ارباب و برده‌ای با نام‌های پوزو و لاکی هستند. پوزو طنابی به دور گردن لاکی انداخته، با اینکه طناب گردن لاکی را می‌فشارد ولی لاکی اعتراضی نمی‌کند و از خستگی مدام خواب می‌رود. او نیز دقیقا مثل موجودی بی‌اختیار، هر کاری که اربابش از او می‌خواهد را بدن هیچ دلیلی انجام می‌دهد. پوزو از او می‌خواهد برقصد و آواز بخواند، و لاکی به طرزی کاملا ماشین‌وار تمام این حکم‌های اجباری را اجرا می‌کند. سکوتِ لاکی و حقارت و ناتوانی در مقابل اربابش، باز هم ضعف و عدم اختیار خودمان را یادآور می‌شود. همینطور، ما در ادامه شاهد تاثیری که ولادیمیر و استراگون از رفتارهای پوزو و لاکی گرفته‌اند هستیم.

یادمان باشد که تنها چیزی که قطعی است این است که هیچ چیز در این نمایش نامه قطعی نیست و این عدم قطعیت ویژگی اصلی «در انتظار گودو» است که زمان، مکان، شخصیت‌ها، رخدادها، و همه چیز را به شکل بی‌رحمانه‌ای ‌در می‌نوردد.

ولادیمیر: زمان گذشت.

استراگون: به هرحال می‌گذشت.

ولادیمیر: درسته اما نه به این سرعت.

ساموئل بارکلی بکت (Samuel Beckett)، نویسنده، شاعر و نمایشنامه‌نویس ایرلندی و برنده جایزه نوبل ادبیات، در ۱۳ آوریل ۱۹۰۶ میلادی متولد شد. این نمایشنامه‌نویس ده‌ها سال در پاریس به صورت مهاجر زیست و بسیاری از آثار خود را به زبان فرانسه نوشت. از او به همراه اوژن یونسکو به عنوان یکی از پایه‌گذاران و نظریه‌پردازان تئاتر «ابزورد» نام ‌می‌برند.

در بخشی از کتاب در انتظار گودو به این موضوع اشاره می‌شود که اگر به راستی گودویی در کار نباشد و نیاید، آیا ما دیگر قید و بندی اینجا نداریم و آزاد هستیم؟ اینجا می‌توان به جمله داستایفسکی رجوع کرد که اگر واجب الوجودی در کار نباشد، پس همه‌چیز مجاز است.  شاید گودو هم همان واجب الوجودی است که بشر برای خود ساخته و انتظاراتش را به طرز خنده داری بر اساس موجودیتِ آن چیده است. که باز هم چیزی جز خود فریبی نیست.

مشخصات کتاب
  • عنوان: در انتظار گودو
  • نویسنده: ساموئل بکت
  • مترجم: اصغر رستگار
  • انتشارات: بیدگل
  • تعداد صفحات: ۱۸۸ صفحه
  • قیمت:۲۲۰۰۰ تومان

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *